Odszkodowanie za powódź bez ubezpieczenia – czy masz prawo je uzyskać?

​

We wrześniu 2024 roku Kłodzko, podobnie jak wiele innych miejscowości w Kotlinie Kłodzkiej, stanęło w obliczu jednej z najcięższych katastrof powodziowych ostatnich lat. Żywioł nie oszczędził zarówno mniejszych miejscowości, jak i większych miast. Straty w Kłodzku, porównywane przez mieszkańców do „powodzi tysiąclecia” z 1997 roku, przyprawiały o dreszcze. Woda wdzierała się do domów, samochody unosiły się na zalanych ulicach, a mieszkańcy zostali zmuszeni do szybkiej ewakuacji. Mieszkańcy Kłodzka robią wszystko, aby odbudować swoje życie po niszczycielskiej powodzi. Ci, którzy mieli wykupione ubezpieczenie od powodzi, już zgłaszają wnioski o odszkodowanie i mogą liczyć na wsparcie finansowe, które pomoże im stanąć na nogi. Jednak co z tymi, którzy nie byli ubezpieczeni? Dla wielu z nich straty są druzgocące, a brak polisy oznacza, że nie mogą liczyć na natychmiastową pomoc. W obliczu takiej sytuacji pojawia się jednak pytanie: czy osoby te mają inne możliwości, aby dochodzić swoich praw?

Czy przysługuje Ci prawo do odszkodowania powodziowego, bez posiadania ubezpieczenia? Czy można dostać odszkodowanie za powódź bez polisy?

Osoby dotknięte powodzią, które nie posiadały ubezpieczenia mienia od skutków powodzi, mogą otrzymać drobne zapomogi od władz samorządowych, takie jak zasiłki powodziowe. Niestety, kwoty te będą zazwyczaj niewystarczające, by pokryć ogromne straty wyrządzone przez wielką wodę. W tej sytuacji wielu poszkodowanych zostaje bez realnej pomocy finansowej.

Jednak, jak pokazują postępowania sądowe z przeszłości, mieszkańcy, którzy doświadczyli powodzi, w niektórych stanach faktycznych mogą mieć prawo dochodzić swoich roszczeń na podstawie art. 417 k.c., który dotyczy odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę wyrządzoną przez niewłaściwe działanie lub zaniechanie ze strony instytucji publicznych. Aby uzyskać odszkodowanie, konieczne jest zatem wykazanie adekwatnego związku przyczynowego z art. 361 k.c między powodzią a zaniedbaniami w zakresie zarządzania infrastrukturą przeciwpowodziową. W przypadku stwierdzenia braków w modernizacji, opóźnień w realizacji inwestycji czy niewystarczających kontroli wałów, poszkodowani mogą wystąpić z pozwem, domagając się rekompensaty za straty poniesione w wyniku tych nieodpowiednich działań.

Siła wyższa czy zaniedbania władz? Kto ponosi odpowiedzialność za powódź? Czy można pozwać Skarb Państwa za powódź?

Poniżej znajdują się fragmenty raportów Najwyższej Izby Kontroli z przeprowadzonych kontroli w latach 2004-2017 dotyczących ochrony przeciwpowodziowej, które mogą wskazywać na nieprawidłowości:

“5. Badania kontrolne ujawniły dalsze pogorszenie stanu technicznego zabudowy hydrotechnicznej rzek, w tym wałów przeciwpowodziowych.”

“Ustalenia kontroli wykazały także, iż administracja publiczna nie była w pełni przygotowana do realizacji zadań, związanych z usuwaniem skutków klęsk żywiołowych.”

“[b]Kolejna kontrola związana z tematyką powodziową, przeprowadzona w 2004 r. dotyczyła realizacji przez administrację publiczną zadań w zakresie małej i dużej retencji wód. [/b]

W jej wyniku ustalono, że gospodarką wodną w zakresie retencji zarządzano bez perspektywicznych założeń strategicznych i programowych, a działania podejmowane nad ich utworzeniem były niewystarczające.”

„(…) powstały w 2001 r. Program, w związku ze społecznymi oczekiwaniami po katastrofalnej powodzi w dorzeczu Odry z lipca 1997 r., nie został rzetelnie przygotowany do realizacji. Nałożonym ustawą obowiązkom nie sprostał Pełnomocnik Rządu do Spraw Programu dla Odry 2006, którym był Wojewoda Dolnośląski, jak też kierowany przez niego Komitet Sterujący Programu – organ opiniodawczy Prezesa Rady Ministrów. Organy te nierzetelnie wywiązywały się z ciążących na nich obowiązków.”

Działania kontrolowanych wojewódzkich zarządów melioracji związane z utrzymaniem w należytym stanie technicznym administrowanych urządzeń i obiektów hydrotechnicznych oceniono więc jako niewystarczające. 

Postępowanie sądowe w zakresie odpowiedzialności odszkodowawczej za skutki powodzi wymaga przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego w zakresie zaniedbania infrastruktury przeciwpowodziowej i związku przyczynowo-skutkowego między zaniedbaniami a powodzią – w przypadku korzystnej opinii biegłego, poszkodowani mają możliwość dochodzenia swoich praw na drodze sądowej, przy czym nie muszą decydować się na samodzielną walkę. 

Jak razem walczyć o sprawiedliwość? Czy można wnieść pozew zbiorowy o odszkodowanie za powódź?

W polskim systemie prawnym istnieje skuteczne narzędzie, które pozwala osobom poszkodowanym na wspólne dochodzenie swoich roszczeń – pozew zbiorowy. Ta instytucja daje możliwość łączenia wspólnych roszczeń wielu osób, co jest szczególnie przydatne w przypadku katastrof, takich jak powódź. Dzięki pozwowi zbiorowemu, osoby dotknięte powodzią, które nie posiadały ubezpieczenia, mogą razem walczyć o odszkodowanie od instytucji, które dopuściły się zaniedbań. Wspólne działanie nie tylko zmniejsza koszty postępowania, ale również zwiększa siłę argumentacji wobec odpowiedzialnych podmiotów.

Doskonałym przykładem skuteczności takiego rozwiązania jest wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 19 października 2017r. , sygn. I C 1419/10. W tamtej sprawie powództwo dotyczyło przerwania wałów, co doprowadziło do zalania budynków mieszkalnych, gospodarczych i zakładów pracy. Sąd orzekł, że odpowiedzialność za szkody ponosi Skarb Państwa, a przyczyną strat były zaniedbania w zakresie modernizacji infrastruktury przeciwpowodziowej, a nie siła wyższa. Orzeczenie to jasno pokazuje, że poszkodowani mają realną szansę na dochodzenie roszczeń od władz, które zawiodły w swoich obowiązkach.

Podsumowując…

Niedawna powódź była nie tylko efektem sił natury, ale także z prawdopodobnie stanowiła skutek zaniedbań w infrastrukturze przeciwpowodziowej. Brak regularnych kontroli wałów i zbiorników retencyjnych w niektórych miejscach doprowadził do sytuacji, w której niewłaściwie utrzymana infrastruktura nie mogła znieść nadmiaru wody. Być może gdyby te działania były realizowane rzetelnie i na czas, mieszkańcy zalanych obszarów mogliby uniknąć utraty dorobku życia, miejsc pracy i nie tylko. W obliczu tej tragedii istnieje jednak możliwość walki o swoje prawa. Osoby poszkodowane, nieubezpieczone od powodzi, mają prawo domagać się odszkodowania na drodze sądowej, również łącząc siły w ramach pozwu zbiorowego. Dzięki temu mogą wspólnie starać się o sprawiedliwość i rekompensatę za straty, które ponieśli być może wskutek zaniedbań administracyjnych. Miniona powódź to nie tylko historia o wodzie – to opowieść o ludzkich tragediach, które z dużym prawdopodobieństwem mogły być zminimalizowane dzięki odpowiedzialnemu zarządzaniu, a teraz, dzięki solidarności, mogą być także początkiem walki o sprawiedliwość.

Jeśli jesteś jedną z osób dotkniętych powodzią, skontaktuj się z nami, aby omówić możliwości prawne. Pamiętaj — nie jesteś sam w tej walce. W celu szczegółowej analizy danego przypadku oraz możliwości wystąpienia na drogę postępowania sądową w celu uzyskania rekompensaty za szkody poniesione w wyniku powodzi zachęcamy do kontaktu z Kancelarią.

Źródła: 

– fragmenty wyroku SO w Krakowie z 19 października 2017r. o sygn.. I C 1419/10, m.in.:„w wyniku przerwania wału na W. w K. i na jej dopływie rzece T. członkowie grupy ponieśli szkodę. Zalaniu uległy ich budynki mieszkalne, gospodarcze, lokale handlowe, usługowe, siedziby firm. Zniszczone zostało wyposażenie budynków, urządzenia, maszyny, materiały do produkcji w związku z prowadzoną przez nich działalnością gospodarczą. Ponadto utracili zysk w związku z niemożnością prowadzenia dotychczasowej działalności gospodarczej aż do momentu jej wznowienia, po usunięciu skutków powodzi. W wyniku przerwania wałów doszło do zalania około 440 zakładów pracy i około 2000 gospodarstw, w tym członków grupy”, „W ustalonych wyżej okolicznościach faktycznych sąd uznał, że powództwo o ustalenie odpowiedzialności za szkodę poniesioną przez członków grupy na skutek zalania ich mienia wodami powodziowymi w maju – czerwcu 2010 r. zasługuje na uwzględnienie wobec pozwanego Skarbu Państwa […] Powód wykazał, że pozwani ci dopuścili się zaniedbań w zakresie wypełniania obowiązków związanych z ochroną przeciwpowodziową ciążących na nich w świetle właściwych przepisów”

– raporty NIK dotyczące gospodarki wodnej, w szczególności kontroli realizacji zadań związanych z małą i dużą retencją wód (seria raportów z lat 2004-2017).