Alimenty na dorosłe dziecko

Obowiązek alimentacyjny, a także jego zakres oraz zasady świadczenia zostały uregulowane w art. 128–144 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (KRO). Zasadą jest, że obowiązek alimentacyjny wynika przede wszystkim z pokrewieństwa – obciąża on głównie krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Możliwe jest także zaistnienie takiego obowiązku w oparciu o inne więzi o charakterze osobistym.  Aby doszło do powstania obowiązku alimentacyjnego, oprócz istnienia pokrewieństwa, muszą również wystąpić inne przesłanki.

Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka wynika z art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jest to szczególny obowiązek, którego istnienie oparte jest na realizacji zasady sformułowanej w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1987 roku (sygn. akt III CZP 91/86), wskazującej, że dzieci mają prawo do równej z rodzicami stopy życiowej niezależnie od tego, czy żyją z nimi wspólnie, czy też oddzielnie. Oznacza to, że rodzice powinni zapewnić dziecku taki standard życia, na poziomie którego sami żyją, a więc również w stopniu adekwatnym do własnych możliwości finansowych.

Jakie są przesłanki alimentacji?

Art. 133 § 1 KRO wskazuje, że alimenty od rodziców należą się dziecku do momentu, w którym będzie ono w stanie utrzymać się samodzielnie. Wynika z tego, że ukończenie przez dziecko 18. roku życia, a co za tym idzie osiągnięcie przez niego pełnoletności, nie oznacza, że obowiązek alimentacyjny z mocy prawa ustaje (tak też stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 grudnia 1987 roku III CZP 91/86). Jak wynika z orzecznictwa, taki obowiązek nie wygasa także automatycznie z momentem ukończenia przez nie szkoły czy zakończenia studiów, ani też w sytuacji uzyskiwania jakichkolwiek środków finansowych, czy to z tytułu pracy zawodowej, renty inwalidzkiej czy zasiłku dla bezrobotnych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2002 r. V CKN 1032/00). Badanie istnienia przesłanki możliwości samodzielnego utrzymania się, powinno następować w odniesieniu do konkretnych okoliczności oraz w oparciu o indywidualne aspekty każdej sprawy. Należy więc stwierdzić, że w zależność od okoliczności faktycznych, biorąc pod uwagę możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców, nie jest wykluczone dalsze alimentowanie dzieci, także po ukończeniu szkoły zawodowej lub studiów, w sytuacji gdy dziecko bez własnej winy nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Najczęściej jednak, alimentacja dorosłych dzieci dotyczy okresu kontynuacji nauki po ukończeniu 18. roku życia. Zasadniczą przesłanką uzyskania alimentów jest więc niemożność samodzielnego utrzymania się przez dziecko. Natomiast zgodnie z art. 133 § 3 KRO, rodzice mogą się uchylić od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. 

Co to oznacza w praktyce? 

We wspominanej już uchwale z dnia 16 grudnia 1987 roku, III CZP 91/86 Sąd Najwyższy stwierdził, że „uzyskanie pełnoletniości nie zmienia sytuacji prawnej dziecka w zakresie alimentów, jeżeli dziecko pobiera naukę w szkole lub na uczelni i czas na nią przeznaczony wykorzystuje rzeczywiście na zdobywanie kwalifikacji zawodowych.” W kontekście dalszej nauki należy stwierdzić, zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego przyjętym w wyroku z dnia 14 listopada 1997 r. III CKN 257/97, że brak alimentacji dziecka w sytuacji podjęcia studiów prowadziłby do zahamowania, a przynajmniej do utrudnienia jego rozwoju. Studia, zwłaszcza w trybie dziennym, gdzie zajęcia odbywają w dniach roboczych, wiążą się z ograniczonymi możliwościami podjęcia pracy w takim wymiarze, aby można było uzyskać wynagrodzenie pozwalające na zaspokojenie minimum podstawowych potrzeb, a co za tym idzie można uznać, że spełniona jest przesłanka niemożliwości samodzielnego utrzymania się przez dziecko, które podjęło naukę na uczelni wyższej. Należy przyjąć, że kontynuowanie nauki będzie owocować w przyszłości i sprzyjać osiągnięciu stanu możliwości samodzielnego utrzymania się po zdobyciu odpowiedniego wykształcenia. Natomiast z orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1998 r. I CKN 499/97 wynika, że obowiązkiem rodziców, powiązanym z normą z art. 96 KRO, jest dbałość o rozwój fizyczny i duchowy dziecka, a co za tym idzie umożliwienie mu zdobycia wykształcenia stosowanie do jego potrzeb i uzdolnień, także po uzyskaniu pełnoletniości. Taką pomocą będzie właśnie pomoc w utrzymaniu się dziecka, kiedy kontynuuje ono naukę, nawet po ukończeniu 18. roku życia, a nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i utrzymać się.

 Jak ustalić wysokość świadczenia?

Art. 135 KRO wskazuje, że zakres świadczeń alimentacyjnych zależy nie tylko od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego do alimentów, ale też od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego do alimentacji. Wysokość świadczenia alimentacyjnego jest kwestią indywidualną, ustalaną odrębnie w każdej konkretnej sprawie. Usprawiedliwione potrzeby to nie tylko te, które odpowiadają podstawowym potrzebom, ale też takie które zapewniają osobie uprawnionej normalne warunki do życia, a więc uznane w społeczeństwie za pewien standard ze względu na wiek, stan zdrowia czy wykształcenie, dlatego należy uznać, że świadczenie alimentacyjne może obejmować również rozwój zainteresowań czy też rozrywkę, oczywiście biorąc przy tym pod uwagę możliwości finansowe zobowiązanego do świadczenia. Duże znaczenie w tym aspekcie ma właściwe wskazanie dowodów, na podstawie których zostanie wykazane jaka suma będzie odpowiednia do zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego.  

W literaturze wskazuje się, że do usprawiedliwionych potrzeb w przypadku dziecka zaliczane są przede wszystkim koszty związane z mieszkaniem, wyżywieniem, odzieżą, leczeniem, zainteresowaniami kulturalno-społecznymi oraz koszty związane z wykształceniem. Takie same potrzeby należy również odnieść do pełnoletniego dziecka. Wobec tego, osoba zainteresowana uzyskaniem alimentów powinna gromadzić materiał dowodowy, na którym potem będzie mogła oprzeć swoje żądanie alimentacyjne, w postaci np. paragonów i faktur czy innych dokumentów, dotyczących kosztów poniesionych na zakupy spożywcze, odzież czy też na zakup pomocy naukowych, w tym podręczników potrzebnych na studiach. W ten sposób uprawniony będzie w stanie wykazać średnią miesięczną sumę pieniężną, jaka będzie mu potrzebna do zaspokojenia swoich potrzeb. 

W jaki sposób uzyskać alimenty?

Świadczenie alimentacyjne powinno być ponoszone przez rodziców dobrowolnie, jeśli jednak któreś z nich uchyla się od tego obowiązku, można skierować sprawę na drogę postępowania sądowego. W celu przymusowego dochodzenia roszczenia alimentacyjnego należy, na podstawie art. 133 § 1 KRO, wystąpić z powództwem przeciwko temu z rodziców, które uchyla się od obowiązku. W związku z tym należy sporządzić pozew, w którym powinno zostać dokładnie określone żądanie oraz wskazać wartość przedmiotu sporu – w tym przypadku będzie to żądana miesięczna kwota alimentów za cały rok. Warto również określić w pozwie datę płatności alimentów za każdy miesiąc, np. wskazując, że alimenty płatne są do 10-tego dnia każdego miesiąca, a w razie opóźnienia w zapłacie należą się odsetki ustawowe za opóźnienie. W ten sposób zostanie uregulowana kwestia daty ich płatności, co pozwolić uniknąć ewentualnych nieporozumień. Wysokość dochodzonych alimentów powinna zostać należycie uzasadniona i udowodniona. 

W przypadku wniesienia powództwa, sądem właściwym zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego będzie Sąd Rejonowy, właściwy ze względu na miejsce zamieszkania pozwanego, a więc rodzica lub właściwy według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej – w tym przypadku wyboru właściwego sądu dokona osoba uprawniona. Pozew o alimenty nie podlega opłacie, co wynika z art. 96 ust. 1 pkt. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. 

W celu uzyskania szerszych informacji w zakresie kształtu pozwu, zasadności jego wniesienia oraz ewentualnej merytorycznej treści, a także o potrzebnych dokumentach do jego sporządzenia, zachęcamy do kontaktu z Kancelarią.