Przedawnienie roszczeń w prawie przewozowym

Większość roszczeń związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą ulega przedawnieniu. Przepis ogólny kodeksu cywilnego przewiduje przedawnienie takich roszczeń w upływem lat trzech od wymagalności chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Taki wyjątek przewidują przepisy ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe.

Ustawa ma zastosowanie w przypadku przewozu osób lub rzeczy, który jest wykonywany odpłatnie na podstawie umowy, przez uprawnionych do tego przewoźników, za wyjątkiem transportu morskiego, lotniczego i konnego. Przepisy ustawy stosuje się również odpowiednio do przewozu nieodpłatnego wykonywanego przez przewoźnika jak i do przewozów międzynarodowych, jeśli umowa międzynarodowa nie stanowi inaczej.

Czy istnieje jednolity termin przedawnienia roszczeń związanych z transportem?

Przedawnienie roszczeń w prawie transportowym regulowane jest odmiennie niż podstawowe terminy przedawnienia roszczeń związane z działalnością gospodarczą. Z uwagi na różnice wynikające z prawa, któremu podlega dany transport, można wyróżnić transport podlegający prawu krajowemu – polskiemu oraz transport podlegający konwencji CMR jak i transport podlegający odrębnym przepisom prawa innych państw. Na początku należy ustalić rodzaj transportu i pochodzenie stron umowy (państwa siedzib stron umowy). Czy był to przewóz kabotażowy (czyli transport na terenie jednego kraju), czy był to przewóz międzynarodowy, czy stronami umowy są podmioty gospodarcze pochodzące z tego samego kraju czy z odrębnych państw. 

Kiedy mają zastosowanie polskie przepisy – Ustawy prawo przewozowe?

Jeśli transport odbywa się na terenie jednego kraju – Polski podlegać będzie przepisom prawa przewozowego. Również jeśli transport odbywa się w innym kraju, bez przekraczania jego granic, podlegać będzie co do zasady prawu polskiemu, ale tylko jeśli przewoźnikiem i klientem jest podmiot polski. Należy zwrócić uwagę, że gdy transport odbywa się z przekroczeniem granic państwowych, zastosowanie mogą mieć przepisy Konwencji CMR, które inaczej regulują bieg terminów przedawnienia.

Terminy przedawnienia wedle prawa Polskiego

Terminy przedawnienia w ustawie Prawo przewozowe określa art. 77 i następne. Zasadą ogólną jest, że roszczenia dochodzone na podstawie ustawy lub przepisów wydanych w jej wykonaniu przedawniają się z upływem jednego roku. Istnieją od niej wyjątki.

W art. 77 ust.2 mowa jest o roszczeniu z tytułu zwłoki w przewozie, która nie spowodowała ubytku lub uszkodzenia przesyłki, które przedawnia się z upływem 2 miesięcy od dnia wydania przesyłki.

Dalej, art. 78 dotyczy przedawnienia roszczeń przewoźnika przeciwko innym przewoźnikom, czyli gdy przewoźnik bezpośrednio związany umową z nadawcą lub odbiorcą towaru podzleca przewóz kolejnemu przewoźnikowi. Roszczenie to przedawnia się z upływem 6 miesięcy od dnia, w którym przewoźnik naprawił szkodę, albo od dnia, w którym wytoczono przeciwko niemu powództwo.

Natomiast wyżej wskazany termin przedawnienia nie będzie miał zastosowania w przypadku, gdy uprawnionemu po bezskutecznym wyczerpaniu drogi reklamacji a zaś przewoźnikowi po bezskutecznym wezwaniu zobowiązanego do zapłaty przysługuje możliwość dochodzenia roszczeń w postępowaniu sądowym na podstawie ustawy lub przepisów wydanych w jej wykonaniu.

Od którego dnia należy liczyć termin przedawnienia?

Prawo przewozowe odrębnie dla różnych sytuacji faktycznych reguluje również dzień, od którego biegnie termin przedawnienia.

Zgodnie z art. 77 ust.3 ustawy prawo przewozowe, przedawnienie biegnie dla roszczeń z tytułu:

1) utraty przesyłki – od dnia, w którym uprawniony mógł uznać przesyłkę za utraconą;

2) ubytku, uszkodzenia lub zwłoki w dostarczeniu – od dnia wydania przesyłki;

3) szkód niedających się z zewnątrz zauważyć – od dnia protokolarnego ustalenia szkody;

4) zapłaty lub zwrotu należności – od dnia zapłaty, a gdy jej nie było – od dnia, w którym powinna była nastąpić;

5) niedoboru lub nadwyżki przy likwidacji przesyłek – od dnia dokonania likwidacji;

6) innych zdarzeń prawnych – od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

Warto zwrócić uwagę, że istnieje możliwość tymczasowego zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Zawiesza się go na okres od dnia wniesienia reklamacji lub wezwania do zapłaty do dnia udzielenia odpowiedzi na reklamację lub wezwania do zapłaty i zwrócenia załączonych dokumentów, najwyżej jednak na okres przewidziany do załatwienia reklamacji lub wezwania do zapłaty, czyli trzech miesięcy. Wynika to z art. 77 ust. 4 w zw. z art. 75 ust. 2 ustawy Prawo przewozowe.

Należy pamiętać, że dnia wskazanego wyżej, jako wyjściowego dla biegu przedawnienia, nie wlicza się do terminu przedawnienia.

Podsumowanie 

Terminy przedawnienia roszczeń w sprawach dotyczących usług transportowych nie są jednakowe. Ustawa Prawo przewozowe przewiduje szczególne terminy przedawnienia oraz odrębne sposoby rozpoczęcia biegu przedawnienia dla poszczególnych rodzajów roszczeń. Ponadto, przepisy wskazanej powyżej ustawy przewidują dodatkową w stosunku do regulacji zawartej w kodeksie cywilnym (art. 121 kc) przyczynę zawieszenia biegu terminu przedawnienie.

Warto pamiętać, że każdy przypadek wymaga indywidualnej interpretacji, dlatego w razie pytań bądź wątpliwości dotyczących kwestii związanych z przedawnieniem roszczeń zachęcamy do kontaktu z Kancelarią.