Stwierdzenie nabycia spadku w postępowaniu sądowym

Zgodnie z regulacją polskiego prawa cywilnego, z chwilą śmierci spadkodawcy dochodzi do otwarcia spadku, a spadkobiercy nabywają spadek z mocy prawa. Teoretycznie spadkobiercy nie mają potrzeby podejmowania żadnych działań w związku z dziedziczeniem. W praktyce jednak, w tej sytuacji nie mają oni żadnego dokumentu potwierdzającego ich prawo do spadku, co wiąże się z tym, że nie są w stanie przedsięwziąć jakichkolwiek działań związanych ze spadkiem i uzyskać spodziewanych korzyści majątkowych. Takim dokumentem potwierdzającym fakt dziedziczenia, może być postanowienie właściwego Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Potwierdzenie będzie wymagane niezależnie od tego czy spadkodawca sporządził testament, czy też doszło do dziedziczenia z ustawy, a wydanie dokumentu potwierdzającego dziedziczenie pozwoli na uregulowanie stanu prawnego związanego z nabyciem spadku.

W jakich przykładowych okolicznościach wymagane będzie posłużenie się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku?

Postanowienie Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku będzie wymagane m.in.:

• w celu dokonania działu spadku, gdy mam kilku spadkobierców; 
• przy sprzedaży, najmie czy dokonaniu innego rozporządzenia ruchomościami lub nieruchomościami wchodzącymi w skład spadku;
• w kontaktach z organami administracji publicznej i innymi instytucjami;
• w związku z wnioskiem o ujawnienie się jako właściciel odziedziczonej nieruchomości w księdze wieczystej;
• przy otrzymaniu pozostawionej przez spadkodawcę dyspozycji wkładem na wypadek śmierci z jego rachunku bankowego;

Należy również wskazać, że potrzeba posłużenia się dokumentem stwierdzającym fakt nabycia spadku w określonych sytuacjach wynika wprost z treści przepisu art. 1027 Kodeksu cywilnego, gdzie wskazano, że to właśnie stwierdzenie nabycia spadku pozwala udowodnić spadkobiercom prawa wynikające z dziedziczenia w stosunku do osób trzecich. 

Kto i w jaki sposób może uzyskać postanowienie Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku?

Przedmiotem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, które prowadzi do wydania opisanego wyżej dokumentu, jest ustalenie, kto i w jakiej części dziedziczy po spadkodawcy. Nie następuje natomiast automatycznie podział poszczególnych przedmiotów, wchodzących w skład masy spadkowej – to może być przedmiotem odrębnego postępowania sądowego (postępowania o dział spadku). Istnieje jednak formalna możliwość skierowania jednego wniosku do Sądu – zarówno w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku, jak i działu spadku. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wydawane jest w Sądowym postępowaniu nieprocesowym. Co do zasady, postępowanie to nie ma spornego charakteru, jednak w praktyce może się zdarzyć, że uczestniczące w nim osoby będą pozostawać w sporze, np. ze względu na kwestie dotyczące ważności testamentu pozostawionego przez spadkodawcę. 

Sąd nie może wydać rzeczonego postanowienia z urzędu. Postępowanie wszczynane jest wyłącznie na wniosek osoby, która ma w tym interes prawny. O wydanie dokumentu może się ubiegać każdy kto jest w stanie wykazać, że postanowienie będzie mu potrzebne do załatwienia określonych spraw związanych ze spadkiem. Najczęściej będą to spadkobiercy, ale możliwe jest również wystąpienie z wnioskiem przez osoby uprawnione do zachowku czy też wierzycieli spadkodawcy. Natomiast jako osoby, które nie mogą wystąpić z wnioskiem należy wskazać dłużników, zarówno spadkobiercy, jak i spadkodawcy. 

Ustawodawca nie określa terminu do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. Wynika z tego, że z wnioskiem do Sądu osoba uprawniona może wystąpić w każdym czasie. W przepisach prawa wskazano jednak termin przed upływem którego nie można dokonać stwierdzenia nabycia spadku, wskazując, że nie może to nastąpić wcześniej niż przed upływem 6 miesięcy od dnia otwarcia spadku, czyli od chwili śmierci spadkodawcy. Wyjątkiem jest sytuacja kiedy przed upływem tego terminu wszyscy znani spadkobiercy złożyli oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Jeżeli złożono wniosek wcześniej, to znaczy przed upływem 6-miesięcznego terminu zastrzeżonego w art. 1026 KC, okoliczność ta nie wstrzymuje postępowania sądowego w sprawie, jednak samo postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku może być wydane nie wcześniej niż po upływie wskazanych 6 miesięcy od dnia otwarcia spadku. 

Co ważne, Sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po przeprowadzeniu rozprawy. Sąd najczęściej ustala wówczas czy i jakie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku złożyli uczestnicy postępowania. Ponadto, Sąd odbiera zapewnienia, które dotyczą kwestii spadkowych, m.in. tego czy spadkodawca pozostawił po sobie testament oraz tego, że nie ma innych spadkobierców powołanych do dziedziczenia. Są to istotne kwestie, ponieważ na tej podstawie Sąd wydaje później postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Sądem właściwym do wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku będzie Sąd rejonowy właściwy ze względu na ostatnie miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy. Wniosek podlega natomiast opłacie sądowej, która jest stała i wynosi 100 zł. Dodatkowo, wraz ze złożeniem wniosku, należy uiścić opłatę za wpis do Rejestru Spadkowego w wysokości 5 zł na rachunek bankowy właściwego Sądu. Brak uiszczenia wskazanej opłaty spowoduje zwrot wniosku. 

W celu uzyskania szerszych informacji w zakresie kształtu wniosku, jego merytorycznej treści oraz o potrzebnych dokumentach do jego sporządzenia, zachęcamy do kontaktu z Kancelarią.